Jak powstają emocje? Gdzie w mózgu rodzą się emocje i dlaczego tak trudno nad nimi zapanować?
Codziennie podejmujesz od kilkudziesięciu do nawet kilku tysięcy decyzji. Część z nich wydaje się racjonalna, ale badania pokazują, że emocje uczestniczą praktycznie w każdej z nich. Nawet wtedy, gdy wydaje Ci się, że kierujesz się wyłącznie logiką.
To właśnie dlatego zrozumienie tego, jak działa mózg i gdzie powstają emocje, ma ogromne znaczenie zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Lider, menedżer, specjalista HR czy przedsiębiorca każdego dnia pracuje z ludźmi, a ludzie podejmują decyzje pod wpływem emocji.
Jeżeli poznasz mechanizmy działania mózgu, łatwiej zrozumiesz:
- dlaczego czasem reagujesz szybciej, niż zdążysz pomyśleć,
- dlaczego stres potrafi całkowicie zmienić zachowanie,
- dlaczego kontrolowanie emocji wymaga wysiłku,
- dlaczego emocje w biznesie mają bezpośredni wpływ na wyniki zespołu.
Co ważne, emocje nie są błędem ewolucji. Są jednym z najbardziej zaawansowanych mechanizmów zwiększających szanse na przetrwanie.
Czy emocje powstają w jednym miejscu mózgu?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań.
Odpowiedź brzmi: nie. Nie istnieje pojedynczy „ośrodek emocji”. Emocje są efektem współpracy wielu struktur mózgu, które nieustannie wymieniają informacje.
Największą rolę odgrywają:
- ciało migdałowate,
- hipokamp,
- podwzgórze,
- kora przedczołowa,
- zakręt obręczy,
- wyspa.
Każda z tych struktur odpowiada za inny element całego procesu. Można to porównać do pracy orkiestry. Sam skrzypek nie stworzy całego koncertu. Potrzebni są również pozostali muzycy oraz dyrygent. W mózgu podobnie działa sieć odpowiedzialna za emocje.
Ciało migdałowate – pierwszy alarm emocjonalny
Jeżeli jedna struktura jest najbardziej kojarzona z emocjami, to jest nią ciało migdałowate. To niewielki obszar znajdujący się w płacie skroniowym. Mimo że ma zaledwie około 1–2 centymetrów długości, jego znaczenie jest ogromne.
Ciało migdałowate:
- wykrywa zagrożenia,
- rozpoznaje strach,
- uruchamia reakcję walki lub ucieczki,
- nadaje znaczenie emocjonalne sytuacjom,
- pomaga rozpoznawać emocje innych ludzi.
Najciekawsze jest tempo jego działania. Informacja może dotrzeć do ciała migdałowatego w ciągu około 20–30 milisekund. To szybciej, niż świadomie uświadamiasz sobie, co właśnie zobaczyłeś. Dlatego zdarza się, że odskakujesz od czegoś przypominającego węża, zanim rozpoznasz, że to jedynie zwinięty kabel.
Mózg najpierw dba o bezpieczeństwo. Dopiero później analizuje fakty.
Hipokamp – pamięć nadaje emocjom znaczenie
Emocje nie istnieją bez doświadczeń. Za ich łączenie z pamięcią odpowiada hipokamp.
To właśnie dzięki niemu:
- zapamiętujesz wydarzenia,
- uczysz się na błędach,
- kojarzysz ludzi z konkretnymi emocjami,
- odczuwasz nostalgię.
Jeżeli kiedyś publiczne wystąpienie zakończyło się niepowodzeniem, hipokamp zapisuje tę informację. Następnym razem ciało migdałowate może szybciej uruchomić reakcję stresową, mimo że aktualna sytuacja wcale nie jest niebezpieczna. To pokazuje, że emocje nie dotyczą wyłącznie teraźniejszości. Ogromny wpływ mają również wcześniejsze doświadczenia.
Podwzgórze zamienia emocje w reakcje organizmu
Wyobraź sobie chwilę silnego stresu.
Serce zaczyna bić szybciej.
Oddech przyspiesza.
Pojawiają się spocone dłonie.
Mięśnie napinają się.
To nie przypadek.
Za uruchamianie takich reakcji odpowiada podwzgórze.
Ta niewielka struktura steruje autonomicznym układem nerwowym oraz wpływa na wydzielanie hormonów. W ciągu kilku sekund organizm może rozpocząć produkcję adrenaliny oraz kortyzolu. Dzięki temu zwiększa się gotowość do działania.
Problem pojawia się wtedy, gdy taki stan utrzymuje się przez wiele tygodni lub miesięcy.
Przewlekły stres zwiększa ryzyko:
- wypalenia zawodowego,
- problemów z koncentracją,
- zaburzeń snu,
- chorób układu krążenia,
- depresji i zaburzeń lękowych.
Kora przedczołowa – centrum kontroli emocji
To właśnie tutaj znajduje się największa szansa na świadome zarządzanie emocjami.
Kora przedczołowa odpowiada między innymi za:
- planowanie,
- przewidywanie konsekwencji,
- analizowanie informacji,
- hamowanie impulsywnych zachowań,
- podejmowanie decyzji.
Można powiedzieć, że ciało migdałowate naciska pedał gazu, a kora przedczołowa odpowiada za hamulec. Nie oznacza to jednak, że hamulec zawsze działa.
Silny stres powoduje wzrost poziomu kortyzolu. Badania pokazują, że pod wpływem wysokiego poziomu stresu aktywność kory przedczołowej spada, a dominację przejmują starsze ewolucyjnie obszary mózgu.
W praktyce oznacza to, że łatwiej:
- wybuchasz,
- podejmujesz impulsywne decyzje,
- gorzej analizujesz dane,
- trudniej rozwiązujesz konflikty.
To jedna z przyczyn, dla których nawet bardzo doświadczeni liderzy czasami reagują emocjonalnie. Nie wynika to z braku wiedzy. Tak działa biologia.
Dlaczego emocje pojawiają się szybciej niż logiczne myślenie?
Ewolucja miała prosty cel. Przetrwanie.
Jeżeli przodek zbyt długo analizował, czy zbliżający się cień to drapieżnik, często nie miał już okazji wyciągnąć wniosków. Dlatego mózg wykształcił dwa sposoby przetwarzania informacji.
Pierwszy:
- szybki,
- automatyczny,
- emocjonalny.
Drugi:
- wolniejszy,
- dokładniejszy,
- analityczny.
Pierwszy zwiększał szanse na przeżycie.
Drugi pozwalał planować, tworzyć narzędzia i budować relacje społeczne.
Oba działają jednocześnie.
Emocje w biznesie – dlaczego mają większe znaczenie, niż się wydaje?
Jeszcze kilkanaście lat temu wiele organizacji zakładało, że w pracy liczą się głównie kompetencje i wiedza. Dzisiaj wiadomo, że emocje w biznesie wpływają praktycznie na każdy aspekt funkcjonowania firmy.
Między innymi na: jakość współpracy, poziom zaangażowania, kreatywność, komunikację, zdolność podejmowania decyzji, skuteczność przywództwa.
Badania organizacji Gallup od lat pokazują, że zaangażowanie pracowników pozostaje silnie związane z relacjami z przełożonym.
Relacje natomiast są budowane przede wszystkim przez emocje.
Lider, który rozumie działanie mózgu, potrafi lepiej:
- prowadzić rozmowy rozwojowe,
- przekazywać informację zwrotną,
- rozwiązywać konflikty,
- zarządzać zmianą.
Nie oznacza to eliminowania emocji. Oznacza ich rozumienie.
Emocje w życiu.
Czasami można usłyszeć zdanie: „Nie kieruj się emocjami.”
Problem polega na tym, że mózg nie działa w taki sposób.
Antonio Damasio, neurolog badający proces podejmowania decyzji, wykazał, że osoby z uszkodzeniami obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie emocji miały ogromne trudności z podejmowaniem nawet prostych decyzji. Potrafiły analizować fakty.
Nie potrafiły wybrać. Emocje są więc elementem procesu decyzyjnego. Bez nich trudno określić, co jest ważne.
Czy można nauczyć się lepiej zarządzać emocjami?
Tak.
Nie oznacza to jednak pełnej kontroli. Budowa mózgu sprawia, że emocjonalne reakcje pojawiają się szybciej niż świadome myślenie. Możesz jednak zwiększać wpływ kory przedczołowej. Pomagają w tym między innymi:
- odpowiednia ilość snu,
- regularna aktywność fizyczna,
- trening uważności,
- świadome oddychanie,
- nazywanie emocji,
- rozwijanie inteligencji emocjonalnej,
- rozmowy z drugim człowiekiem.
Badania pokazują, że już samo nazwanie emocji zmniejsza aktywność ciała migdałowatego i zwiększa aktywność kory przedczołowej.
Brzmi zaskakująco?
A jednak działa.
Dlaczego warto poznać własny mózg?
Znajomość anatomii mózgu przestaje być wiedzą wyłącznie dla lekarzy czy neurobiologów. Coraz częściej korzystają z niej:
- działy HR,
- trenerzy,
- coachowie,
- psychologowie,
- nauczyciele,
- liderzy,
- przedsiębiorcy.
Im lepiej rozumiesz mechanizmy działania mózgu, tym łatwiej interpretujesz zachowania ludzi. Przestajesz postrzegać emocje wyłącznie jako problem.
Zaczynasz widzieć w nich informację.
Jeżeli chcesz zobaczyć, gdzie znajdują się poszczególne struktury mózgu, jak są zbudowane i za co odpowiadają, warto skorzystać z darmowej aplikacji przygotowanej przez liderON. Aplikacja pozwala obracać trójwymiarowy model mózgu, rozkładać go na elementy, ponownie składać oraz sprawdzać funkcje poszczególnych obszarów. To praktyczny sposób na naukę anatomii mózgu bez konieczności korzystania z atlasów medycznych. Darmową aplikację znajdziesz w tym miejscu: APLIKACJA MÓZG
To szczególnie pomocne podczas szkoleń, zajęć akademickich oraz rozwoju kompetencji liderskich.
Emocje są częścią biologii, a nie oznaką słabości
Im więcej wiesz o pracy mózgu, tym łatwiej zrozumieć własne reakcje oraz zachowania innych ludzi. Nie każda gwałtowna reakcja oznacza brak profesjonalizmu. Nie każda trudna emocja świadczy o braku odporności psychicznej. Najczęściej jest efektem milionów lat ewolucji, podczas których mózg nauczył się reagować błyskawicznie na wszystko, co mogło zagrażać życiu. To właśnie dlatego zarządzanie emocjami wymaga treningu. Nie dlatego, że brakuje Ci silnej woli, lecz dlatego, że kora przedczołowa często musi dogonić znacznie szybsze mechanizmy działające w ciele migdałowatym.
Zrozumienie tego procesu zmienia sposób patrzenia na ludzi, komunikację, przywództwo i relacje. Gdy poznajesz działanie mózgu, łatwiej budujesz zaufanie, skuteczniej rozwiązujesz konflikty i podejmujesz lepsze decyzje zarówno w pracy, jak i poza nią.
