Model Tuckmana – wszyscy go znamy, ale czy rozumiemy?
Któż z nas nie słyszał o procesie grupowym?
Któż nie uczył się o tym, jak funkcjonuje grupa czy zespół pracowniczy?
FORMING, STORMING, NORMING, PERFORMING… oraz pytania: co robić i jak działać na każdym z tych etapów?
Autor modelu nie był pewny własnej koncepcji
Twórca tego popularnego modelu, Bruce W. Tuckman, wielokrotnie podkreślał jednak, że jego koncepcja jest jedynie hipotezą – i sam miał do niej zastrzeżenia. Najpoważniejsze z nich dotyczyło reprezentatywności badanych grup. Dominowały wśród nich grupy terapeutyczne i – używając dzisiejszego języka – samorozwojowe, co ograniczało możliwość uogólnienia wyników na inne typy zespołów.
Mimo tej ostrożności ze strony autora, teoria faz rozwoju grupy zrobiła niezwykłą karierę wśród praktyków: terapeutów, trenerów, edukatorów i osób pracujących z zespołami. Jej popularność widać zarówno w podręcznikach, jak i w literaturze naukowej.
Badania Bonebrighta: sukces praktyczny, ograniczenia naukowe
W 2010 roku Denise A. Bonebright, przeanalizował czterdzieści lat badań nad modelem Tuckmana. Zwrócił uwagę na jego dużą wartość heurystyczną i ogromny wpływ na praktykę, ale równocześnie podkreślił jego poważne ograniczenia. Przede wszystkim koncept opiera się głównie na obserwacjach grup terapeutycznych i rozwojowych, a nie znajduje wystarczającego potwierdzenia w innych kontekstach – co sam Tuckman dostrzegał już wcześniej. W grupach terapeutycznych obowiązują bowiem zupełnie inne zasady niż w zespołach biznesowych.
Problematyczny materiał źródłowy
Kolejną kwestią jest jakość materiału, na którym oparto teorię. Tuckman analizował artykuły opisujące przebieg pracy różnych grup, wykorzystując dane jakościowe, które uogólnił, tworząc model rozwoju grupy. Takie podejście może być wartościowe jako źródło hipotez, ale wymaga późniejszej weryfikacji ilościowej.
Brak solidnych badań ilościowych
Niestety model Tuckmana nie doczekał się solidnych, szeroko zakrojonych badań ilościowych. Z naukowego punktu widzenia wciąż daleko mu więc do uznania za teorię o wysokiej rzetelności.
Procesy grupowe istnieją, ale nie muszą mieć stałej kolejności
Nie oznacza to jednak, że procesy takie jak formowanie się grupy, konflikty czy ustalanie norm są jedynie fantazją. Są one częste i dobrze opisane – jednak nie muszą występować w określonej kolejności, mogą przebiegać wielokrotnie, nakładać się na siebie albo w ogóle nie wystąpić.
Co w zamian? Sprawdzone koncepcje psychologii społecznej
Psychologia społeczna oferuje nam natomiast wiele udokumentowanych, użytecznych koncepcji, które pomagają rozumieć, co dzieje się w zespołach. Wśród nich znajdują się m.in.: facylitacja społeczna, próżniactwo społeczne czy konformizm. Ale o nich opowiemy następnym razem.
